Đồ gỗ chạm mùa nồm: cách chống ẩm, chống mốc và chống nứt gỗ

Mùa nồm, đồ gỗ chạm dễ bị mốc trắng ở lòng chạm, lớp sơn mờ đục, gỗ nở làm cánh tủ kẹt, rồi khi trời hanh lại co làm nứt. Cách giữ là làm cho độ ẩm quanh đồ gỗ thay đổi chậm và ít: đóng cửa khi không khí ngoài trời ẩm, chạy máy hút ẩm hoặc chế độ làm khô của điều hoà, không lau bằng khăn ướt, kê đồ cách tường và nền. Gỗ không sợ ẩm bằng sợ ẩm lên xuống thất thường.

Nồm là gì và vì sao đồ gỗ khổ

Nồm là hiện tượng thời tiết đặc trưng của miền Bắc, hay xảy ra vào cuối đông sang xuân. Sau những đợt rét, nhà cửa, tường, sàn còn lạnh. Rồi gió từ biển thổi vào mang theo không khí ấm và ẩm. Hơi nước gặp bề mặt lạnh thì đọng lại thành nước: nền nhà ướt như vừa lau, tường chảy nước, gương mờ. Độ ẩm không khí khi đó có thể lên rất cao, gần bão hoà.

Gỗ là vật liệu "thở": nó hút hơi nước khi không khí ẩm và nhả ra khi không khí khô. Khi hút nước, gỗ nở ra, chủ yếu theo chiều ngang thớ; khi nhả, nó co lại. Một tấm ván rộng có thể thay đổi bề ngang đủ để cánh tủ kẹt cứng rồi lại hở khe. Đồ chạm còn có thêm vấn đề: lòng chạm sâu, góc khuất là chỗ nước đọng và nấm mốc bám.

Ba kiểu hư hỏng hay gặp

• Mốc: lớp bụi trắng, xám xanh hoặc đen ở lòng chạm, mặt sau, chỗ tiếp giáp tường. Mốc làm bẩn, có thể làm ố gỗ, và không tốt cho người hay bị dị ứng.
• Lớp hoàn thiện bị đục: cánh kiến, sơn, sáp có thể bị mờ trắng như có sương bên trong khi hơi ẩm thấm vào.
• Nứt, cong, kẹt: gỗ nở trong mùa nồm rồi co mạnh khi sang hanh khô, hoặc khi bật điều hoà sưởi, quạt sưởi thổi thẳng. Vết nứt thường chạy theo thớ, hay ở đầu thanh và quanh mắt gỗ.

Nguyên tắc chính: ổn định hơn là khô

Nhiều người nghĩ cứ làm thật khô là tốt. Không đúng. Gỗ bị làm khô đột ngột còn nứt nhanh hơn. Trong bảo tồn đồ gỗ, mục tiêu thường được nêu là giữ độ ẩm tương đối trong một khoảng vừa phải và tránh dao động nhanh. Nhiều bảo tàng nhắm khoảng 45–60%, nhưng với đồ gỗ đã quen khí hậu nhiệt đới ẩm nhiều năm, giữ ổn định quan trọng hơn chạy theo một con số.

Mua một chiếc ẩm kế nhỏ (đồng hồ đo độ ẩm và nhiệt độ) đặt trong phòng có đồ gỗ là việc đáng làm nhất. Không đo thì không biết mình đang chống ẩm đúng hay sai.

Việc nên làm khi nồm đến

1. Đóng cửa khi ngoài trời nồm. Mở cửa "cho thoáng" lúc này là mời hơi ẩm vào. Chỉ mở khi không khí ngoài trời khô hơn trong nhà, thường là khi có gió bấc về.
2. Chạy máy hút ẩm trong phòng có đồ gỗ, đóng cửa phòng. Đặt máy cách đồ gỗ một khoảng, không để luồng gió khô thổi thẳng vào.
3. Điều hoà chế độ làm khô (dry) cũng giúp giảm ẩm, nhưng cũng không để luồng gió thổi thẳng vào đồ chạm.
4. Kê đồ cách tường và cách nền: tường và nền lạnh là nơi hơi nước đọng nhiều nhất. Để khe hở phía sau tủ, kê chân sập, chân bàn thờ lên miếng đệm.
5. Lau khô bằng khăn khô, mềm nếu bề mặt đọng nước. Không lau bằng khăn ướt, không dùng nước tẩy rửa trong mùa nồm.
6. Mở cánh tủ, ngăn kéo thỉnh thoảng trong phòng đã hút ẩm, để bên trong không bí.
7. Gói hút ẩm (loại hạt silica gel) đặt trong tủ kín, hộp đựng đồ chạm nhỏ. Thay hoặc sấy lại khi đổi màu.

Việc không nên làm

• Không sưởi bằng quạt sưởi, đèn sưởi chĩa vào đồ gỗ cho nhanh khô. Gỗ co đột ngột sẽ nứt.
• Không phủ nilon kín đồ gỗ trong phòng ẩm: hơi nước bị nhốt bên trong, mốc phát triển nhanh hơn.
• Không đặt chậu than, bếp than tổ ong trong phòng kín để "hong khô". Ngoài nguy cơ cháy, khí CO từ than có thể gây ngộ độc chết người.
• Không phun hoá chất chống mốc tự pha lên đồ chạm, nhất là đồ sơn thếp.

Khi đã thấy mốc

1. Đưa đồ (nếu nhỏ) ra chỗ khô ráo, thông thoáng. Với đồ lớn, hút ẩm phòng trước.
2. Đeo khẩu trang khi làm sạch mốc, nhất là người có bệnh hô hấp, dị ứng.
3. Khi bề mặt đã khô, dùng chổi lông mềm phủi nhẹ lớp mốc ra, hút bằng máy hút bụi đầu chổi mềm. Làm ngoài trời hoặc gần cửa sổ để bào tử mốc không bay khắp phòng.
4. Với gỗ mộc hoặc phủ dầu, sáp, có thể lau nhẹ bằng khăn hơi ẩm vắt thật kiệt rồi lau khô ngay.
5. Vết ố sâu, mốc ăn vào lớp sơn, đồ sơn thếp, đồ cổ: đừng tự cọ, hãy hỏi thợ phục chế.

Khi cánh tủ kẹt, ngăn kéo không đóng được

Đừng bào, đừng đẽo bớt cạnh cánh tủ trong mùa nồm. Gỗ đang nở; vài tuần nữa trời khô, nó co lại và cánh tủ sẽ hở khe. Hãy hút ẩm, chờ. Nếu sau mùa khô vẫn kẹt, lúc đó mới nhờ thợ chỉnh. Có thể xoa một chút sáp nến lên rãnh trượt của ngăn kéo cho trơn.

Theo vùng miền

Thói quen mỗi mùa

Đầu mùa nồm, kiểm tra máy hút ẩm, thay gói hút ẩm, kéo đồ ra cách tường. Giữa mùa, nhìn ẩm kế mỗi ngày, phủi bụi lòng chạm bằng chổi lông khô. Cuối mùa, khi trời khô, kiểm tra vết nứt mới, ghi lại bằng ảnh để năm sau so sánh. Một cuốn sổ nhỏ ghi ngày, độ ẩm, tình trạng đồ gỗ sẽ giúp bạn hiểu ngôi nhà của mình hơn bất kỳ lời khuyên chung nào.