Vật liệu khắc laser được và vật liệu tuyệt đối không được khắc

Vật liệu khắc laser an toàn gồm gỗ tự nhiên, ván ép, giấy, bìa, da thuộc thảo mộc, vải sợi tự nhiên, acrylic (mica PMMA), kính, đá và kim loại (với đúng loại máy). Vật liệu tuyệt đối không khắc là PVC và nhựa vinyl, vì khi cháy chúng sinh khí clo và axit clohydric, độc cho phổi và ăn mòn chính cái máy. Nhóm phải dè chừng gồm giả da, ABS, polycarbonate, xốp, sợi thuỷ tinh và mọi thứ không rõ là chất gì: không biết thì không khắc.

Vì sao có vật liệu "cấm"

Laser không cắt bằng lưỡi, nó đốt. Thứ gì bị đốt cũng tạo ra khói, và thành phần khói phụ thuộc hoàn toàn vào thành phần vật liệu. Gỗ cháy ra khói gỗ: khó chịu, có hại nếu hít lâu, nhưng xử lý được bằng quạt hút. Nhựa chứa clo, flo hay nitơ cháy ra những khí mà quạt hút gia đình không đủ khử, và có thứ phá hỏng máy chỉ sau vài lần dùng.

Lý do thứ hai là lửa. Có vật liệu tan chảy chứ không bay hơi gọn, giọt nhựa nóng rơi xuống lưới bàn máy rồi bén lửa. Có vật liệu tự cháy lan khi tia đã đi qua.

Lý do thứ ba là chất lượng: có thứ khắc được nhưng ra vết vàng khè, mép chảy nhão, không ai muốn dùng.

Bảng phân loại nhanh

PVC: vì sao là luật số một

PVC là polyvinyl clorua. Chữ "clorua" ở đây chính là clo nằm trong mạch nhựa, chiếm phần lớn khối lượng của nó. Khi laser đốt PVC, clo thoát ra dưới dạng khí clo và hơi axit clohydric (HCl). Hơi axit này gặp hơi ẩm trong không khí, đọng lên ray trượt, gương, thấu kính, bo mạch. Chỉ sau vài lần, các chi tiết thép trong máy bắt đầu gỉ, gương mờ, và máy hỏng theo cách không bảo hành nào nhận.

Với người, hít khí clo và hơi HCl gây bỏng rát đường hô hấp, ho, khó thở. Đó là lý do mọi danh sách vật liệu của các xưởng chế tạo cộng đồng (makerspace) trên thế giới đều đặt PVC lên đầu danh mục cấm.

Cái khó là PVC giấu mặt rất giỏi. Nó có trong:

• Giấy decal dán, đề can in quảng cáo, tem nhãn bóng.
• Tấm "formex", tấm xốp PVC trắng làm mô hình, biển chữ.
• Bìa nhựa, bìa kẹp hồ sơ, vỏ thẻ, áo mưa, rèm nhựa.
• Nhiều loại giả da bọc ghế, bọc sổ, ví giả da giá rẻ.
• Vỏ dây điện, ống nước nhựa màu xám hoặc trắng.

Cách nhận ra vật liệu trước khi đưa vào máy

1. Đọc nhãn và ký hiệu tái chế. Tam giác số 3 hoặc chữ "PVC", "V" là PVC. Số 6 hoặc "PS" là polystyrene. Chữ "PMMA", "acrylic", "cast acrylic", "extruded acrylic" là acrylic khắc được.
2. Hỏi người bán đúng tên vật liệu. "Mica" ở Việt Nam thường là acrylic, nhưng có nơi gọi chung mọi tấm nhựa trong là mica. Hỏi cho rõ: tấm này là PMMA hay PC, PETG hay PVC.
3. Với da: da thật có mặt sau xơ sợi, mặt cắt không có lớp vải dệt. Giả da thường thấy rõ lớp vải nền khi nhìn mép cắt. Nhưng không phải giả da nào cũng là PVC, và cũng không có cách nhìn bằng mắt để biết chắc. Khi không chắc, không khắc.
4. Với đồ nhặt được, đồ cũ, đồ không nhãn: để riêng ra. Một tấm nhựa lạ không đáng để đổi lấy lá phổi hay cái máy.

Câu nhớ gọn: không biết là gì, không khắc.

Gỗ cũng không phải loại nào cũng như nhau

Gỗ là vật liệu thân thiện nhất với laser, nhưng có vài điểm cần biết:

• Gỗ nhiều nhựa như thông: vân sớm (phần sáng, mềm) và vân muộn (phần sẫm, cứng, nhiều nhựa) cháy ở mức khác nhau, nên vết khắc loang theo vân. Đó có thể là nét đẹp, cũng có thể là lỗi tuỳ ý đồ.
• Ván ép: lớp keo giữa các lớp gỗ cản tia, đôi khi cắt không đứt một đoạn. Ván ép dùng cho laser thường được chọn loại keo đều, ít mắt gỗ.
• MDF: khắc đều, giá rẻ, nhưng là bột gỗ ép với keo, khói nặng mùi. Chỉ dùng khi có quạt hút ra ngoài trời.
• Gỗ đã sơn, đã phủ dầu, đã ngâm tẩm thuốc chống mối: lớp phủ cháy trước lớp gỗ, khói chứa thành phần của lớp phủ. Gỗ ngâm tẩm hoá chất bảo quản thì không đưa vào laser.
• Gỗ cứng nhiệt đới: khói và bụi của nhiều loại gỗ cứng có thể gây kích ứng, dị ứng da và đường hô hấp. Hút khói tốt, đeo khẩu trang lọc bụi khi dọn bàn máy.

Acrylic: đúc hay đùn?

Acrylic có hai kiểu sản xuất. Acrylic đúc (cast) khi khắc cho vết mờ trắng như sương, rất đẹp cho chữ khắc trên biển. Acrylic đùn (extruded) khắc ra vết trong, ít tương phản, nhưng khi cắt thì mép bóng như đánh xi. Nhiều xưởng chọn đúc để khắc, đùn để cắt. Khói acrylic có mùi hắc của monome, khó chịu nhưng hút ra ngoài là ổn. Acrylic để lâu dưới tia có thể bắt lửa, nên không rời máy.

Ba lỗi người mới hay mắc

1. Khắc thử lên tấm bìa nhựa kẹp hồ sơ vì nghĩ "nhựa mỏng thì chẳng sao". Bìa kẹp hồ sơ thường là PVC hoặc PP. Đừng.
2. Tin lời "giả da cao cấp, laser thoải mái". Hãy hỏi thành phần, không hỏi chất lượng.
3. Bóc lớp giấy bảo vệ trên acrylic nhưng không biết lớp kia là gì. Lớp bảo vệ bằng giấy thì khắc qua được và giúp mặt không ám khói; lớp bằng nhựa màng thì nên bóc ra trước, vì không biết màng đó là chất gì.

Việc làm được ngay

Lấy một hộp nhỏ, dán nhãn "KHÔNG LASER". Mọi mẩu nhựa, giả da, decal không rõ thành phần cho hết vào đó. Lấy một hộp khác dán nhãn "ĐÃ THỬ", mỗi mẩu vật liệu đã khắc thử thành công thì ghi bằng bút lên mặt sau: tên vật liệu, nơi mua, ngày thử. Sau vài tháng, hộp thứ hai chính là sổ tay vật liệu quý nhất của xưởng bạn.