Khắc laser lên kính, đá, da và kim loại đều làm được, nhưng mỗi vật liệu cần đúng loại máy và một cách xử lý riêng. Kính và đá khắc bằng laser CO2 cho vết mờ sáng trên nền; da thật khắc được bằng CO2 hoặc diode, còn giả da thì phải chắc không phải PVC; kim loại trần cần laser fiber, hoặc máy CO2, diode kèm lớp chất đánh dấu. Vật liệu càng cứng và giòn, càng phải thử nhẹ tay trước.
Bảng chọn nhanh theo vật liệu
| Vật liệu | Máy hợp | Vết khắc trông thế nào | Điểm cần nhớ |
|---|---|---|---|
| Kính, cốc, ly, gương | CO2 | Mờ trắng như sương, sờ thấy hơi nhám | Chỉ khắc mặt, không cắt; có thể mẻ vụn li ti |
| Đá phiến, granite đen, đá mài bóng | CO2, có khi diode trên đá sẫm | Xám sáng trên nền đen | Đá càng đen, càng bóng thì tương phản càng đẹp |
| Đá hoa (đá cẩm thạch) trắng | CO2 | Vết hơi vàng, ít tương phản | Thường phải tô màu vào nét sau khi khắc |
| Da thật thuộc thảo mộc | CO2, diode | Nâu sẫm, hơi lõm | Mùi khét đậm; hút khói ra ngoài |
| Giả da | Chỉ khi chắc không phải PVC | Tuỳ loại, hay chảy mép | Không rõ thành phần thì không khắc |
| Inox, thép, titan | Fiber | Sẫm, đen bóng hoặc ánh màu | CO2 và diode cần chất đánh dấu |
| Nhôm anod màu | Fiber, CO2, diode | Trắng bạc trên nền màu | Laser chỉ lấy đi lớp màu |
| Đồng, vàng, bạc | Fiber | Khó, phản xạ mạnh | Phản xạ cao, cần thông số kỹ và người có kinh nghiệm |
Kính: laser không "đốt" kính, nó làm kính nứt li ti
Kính hấp thụ mạnh bước sóng 10,6 µm của laser CO2. Lớp mặt nóng lên tức thì, giãn nở, rồi nguội nhanh và vỡ thành vô số vết nứt siêu nhỏ. Mắt ta thấy vùng nứt li ti đó là một mảng mờ trắng. Nói cách khác, khắc laser lên kính là kiểm soát việc làm mặt kính nứt cho đều.
Vì thế, mục tiêu là nhẹ tay. Công suất quá cao làm mảng khắc bong vảy, sứt cạnh, sờ thấy sắc. Các mẹo hay được chia sẻ giữa người làm:
- Phủ một lớp giấy ướt mỏng hoặc một lớp nước rửa chén pha loãng lên mặt kính trước khi khắc. Lớp ẩm này giúp tản nhiệt, vết khắc mịn hơn. Hãy thử trên một chiếc cốc rẻ trước.
- Giảm mật độ dòng quét so với khắc gỗ, vì kính không cần dòng chồng dày.
- Khắc xong lau bằng khăn mềm hơi ẩm để gạt vụn kính. Không lấy tay miết mạnh lên vùng vừa khắc.
- Cốc tròn cần bộ xoay (rotary) để mặt cong luôn nằm đúng tiêu điểm khi máy khắc.
Gương soi có lớp tráng bạc ở mặt sau. Khắc từ mặt sau là lấy đi lớp tráng, tạo hình trong suốt khi nhìn từ mặt trước, một cách làm rất đẹp cho đồ trang trí. Laser diode xanh lam xuyên qua kính trong suốt nên không khắc được kính, trừ khi dùng lớp phủ hỗ trợ.
Đá: nhìn tương phản, đừng nhìn độ sâu
Laser không tạc đá thành khối như búa đục. Nó làm lớp mặt đá đã mài bóng bị nhám đi hoặc đổi màu nhẹ. Trên granite đen hay đá phiến, vùng nhám đó hiện màu xám sáng, đủ để khắc chữ, hoa văn, thậm chí ảnh chân dung. Đó là lý do ảnh khắc trên đá đen phổ biến ở bia đá, bảng tên.
- Đá càng đen, càng mịn, càng bóng thì tương phản càng cao. Đá có hạt to, vân lốm đốm làm ảnh bị nhiễu.
- Ảnh khắc trên đá thường phải đảo âm bản ở một số kiểu xử lý, vì laser tạo màu sáng trên nền tối, ngược với gỗ (tạo màu tối trên nền sáng). Hãy thử cả hai cách trên miếng đá thử.
- Đá hoa trắng ít tương phản. Người làm thường tô sơn hoặc mực vào nét khắc rồi lau phần thừa trên mặt.
- Muốn nét khắc sâu, có chiều nổi trên đá, đó là việc của phun cát hoặc đục tay, xem bài về phun cát trong cùng danh mục.
Bụi đá sinh ra khi khắc có thể chứa silic tinh thể. Lượng bụi từ khắc laser mặt đá nhỏ hơn nhiều so với cắt mài, nhưng vẫn nên hút khói và lau ướt chứ không thổi bụi.
Da: da thật thì được, giả da thì hỏi kỹ
Da thật thuộc bằng tanin thực vật khắc đẹp: vết khắc nâu sẫm, hơi lõm, mùi khét như da cháy. Da thuộc crôm cũng khắc được nhưng khói chứa hợp chất crôm, nhiều xưởng chọn tránh. Da lộn, da có lớp phủ màu dày khắc ra màu khác hẳn, cần thử trước.
Giả da là vùng rủi ro. Rất nhiều loại giả da là lớp PVC phủ lên vải, và PVC là vật liệu cấm tuyệt đối trong máy laser vì sinh khí clo và axit clohydric. Có loại giả da PU không chứa clo, nhưng nhìn bằng mắt thì không phân biệt chắc được. Quy tắc giản dị: không rõ thành phần thì không khắc, đổi sang da thật.
Mẹo với da: làm hơi ẩm mặt da trước khi khắc giúp vết khắc đều hơn ở một số loại; dán băng dính giấy để chống ám khói quanh nét; khắc xong lau nhẹ, rồi phủ lớp dưỡng da. Ví, thắt lưng, bìa sổ là những món người mới hay làm và ít thất bại.
Kim loại: ba con đường
1. Laser fiber trên kim loại trần
Đây là con đường chính. Laser fiber khắc logo lên dao, bút, bật lửa, nhẫn, thẻ kim loại. Có thể tạo vết sẫm (ủ màu, không mất vật liệu), vết khắc sâu (chạy nhiều lượt), hoặc trên inox với nguồn điều chỉnh được độ rộng xung, vết ánh màu nhờ lớp oxit mỏng. Vàng, bạc, đồng phản xạ rất mạnh, đòi hỏi thông số cẩn thận và có khi phải tham khảo người đã làm quen loại kim loại đó.
2. Lớp chất đánh dấu với máy CO2 hoặc diode
Phủ một lớp dung dịch hoặc bột đánh dấu kim loại chuyên dụng lên mặt thép, để khô, rồi khắc. Laser nung chảy lớp này bám vào mặt kim loại thành vết đen bền. Phần thừa rửa đi. Cách này hợp với người đã có máy CO2 mà thỉnh thoảng cần khắc vài món kim loại.
3. Lấy lớp phủ đi
Nhôm anod màu, kim loại sơn tĩnh điện, cốc giữ nhiệt phủ sơn: laser chỉ cần lấy lớp màu đi để lộ kim loại sáng bên dưới. Máy diode làm tốt việc này. Lưu ý khói của lớp sơn phủ: hút ra ngoài như mọi lần khắc khác.
An toàn riêng cho vật liệu phản xạ
Kính, gương, kim loại bóng có thể hắt tia laser đi một hướng không lường trước. Với máy để hở, đây là lúc kính bảo hộ đúng bước sóng không thể thiếu, và người trong phòng phải đeo cả. Đừng đặt mặt kim loại bóng thẳng góc dưới tia khi chưa biết máy phản ứng ra sao. Với kim loại phản xạ mạnh như đồng, bạc, một số nhà sản xuất nguồn laser fiber còn khuyến cáo về nguy cơ tia phản xạ ngược vào đầu phát, hãy đọc sách hướng dẫn của máy mình.
Việc làm được ngay: một bộ mẫu thử bốn vật liệu
Gom một chiếc cốc thuỷ tinh cũ, một viên gạch đá granite đen vụn (xin ở cửa hàng đá ốp lát), một mẩu da thật, một thẻ nhôm anod. Khắc cùng một hoa văn nhỏ lên cả bốn với lưới thông số nhẹ. Bốn mẫu đó dạy bạn nhanh hơn mười trang hướng dẫn: kính đòi nhẹ tay, đá đòi tương phản, da đòi hút khói tốt, nhôm chỉ cần lấy lớp màu.
Câu hỏi thường gặp
Máy laser nào khắc được kính?
Laser CO2, vì kính hấp thụ mạnh bước sóng khoảng 10,6 µm. Vết khắc là mảng mờ trắng do mặt kính nứt li ti. Laser diode xanh lam xuyên qua kính trong suốt nên không khắc được nếu không có lớp phủ hỗ trợ.
Khắc laser lên đá granite có bền không?
Vết khắc trên đá là lớp mặt đá bị làm nhám hoặc đổi màu, nên bền như chính mặt đá, không phai như mực in. Đá ngoài trời vẫn chịu phong hoá và rêu bám theo thời gian, cần vệ sinh nhẹ nhàng định kỳ.
Khắc laser lên da thật có mùi không?
Có, mùi khét đậm như da cháy. Cần quạt hút khói ra ngoài trời. Mùi trên sản phẩm thường giảm dần sau vài ngày để thoáng.
Máy laser diode có khắc được inox không?
Diode công suất nhỏ gần như không để lại vết rõ trên inox trần. Muốn khắc phải phủ chất đánh dấu kim loại chuyên dụng, hoặc dùng laser fiber. Diode khắc tốt lên nhôm anod màu và kim loại đã phủ sơn.
Giả da khắc laser được không?
Chỉ khi chắc chắn không phải PVC. Rất nhiều giả da là PVC phủ trên vải, cháy ra khí clo và axit độc. Không rõ thành phần thì không khắc.
